
Hartwisseik
Grote, langlevende bladverliezende eik tot 30-35 m hoog met een brede, parasolvormige kroon en grote, diep gelobde bladeren van 12-14 cm lang die boven helder groen en beneden zacht donzig zijn. Komt van nature voor in het Strandzjagebergte (Istranca) in zuidoost-Bulgarije en noordwest-Turkije, aan de Zwarte Zeekust van Turkije, in Georgië en de westelijke Kaukasus, waar hij in vochtige gemengde bossen met haagbeuk en oosterse beuk groeit, van de laaglanden tot ongeveer 1200-1500 m. Hij geeft hard, duurzaam timmerhout en goed brandhout, en zijn grote eikels (2,5-3 cm) voeden wilde zwijnen, herten en gaaien. Het is een zeldzame, weinig bestudeerde eik met een klein natuurlijk verspreidingsgebied (beoordeeld als 'onvoldoende gegevens' door de internationale rode lijst), dus gebruik hem vooral voor herstel van inheems bos in zijn thuisgebied en graaf nooit wilde bomen uit.
Planten
Plant 3-5 m uit elkaar in een bosbeplanting (later uitdunnen) en houd losse bomen minstens 10 m van gebouwen. Plant kleine zaailingen (30-60 cm), omdat eiken vroeg een diepe penwortel vormen, en bescherm ze met een boomkoker tegen herten, zwijnen, konijnen en muizen. Zaai eikels 3-5 cm diep met de punt naar beneden en mulch met bladeren of stro. Plant tussen andere inheemse bomen, zoals in het wild, zodat jonge eiken lichte zijschaduw krijgen.
Standplaats en bodem
Frisse tot vochtige, diepe, vruchtbare, goed doorlatende leem of zavel op dalbodems, onderste hellingen en vochtige bosranden. Lichte schaduw als hij jong is, daarna zon. Vermijd ondiepe krijtgrond, droog zand, verdichte grond en drassigheid.
Water geven
Geef jonge bomen de eerste twee zomers in droge perioden water. Gevestigde bomen wortelen diep en hebben in het vochtige kustklimaat waar deze eik thuishoort geen extra water nodig.
Bestuiving en voortplanting
Eenhuizig: aparte mannelijke katjes en vrouwelijke bloemen op dezelfde boom, in het voorjaar door de wind bestoven. Bomen doen het het best in een groep, omdat eiken grotendeels zelfonvruchtbaar zijn. Eikels rijpen in de eerste herfst; de oogst verschilt sterk van jaar tot jaar, met om de paar jaar een zeer rijk mastjaar. Gaaien en knaagdieren begraven eikels en verspreiden de boom; hij is niet invasief.
Natuurlijk bemestingsplan
- Meestal niet.
- Laat het bladstrooisel onder de boom liggen en leg een mulchring van bladeren of compost rond jonge bomen.
- Microbenrijk bodemmengsel (IMO-4) bij het planten helpt de schimmelpartners (mycorrhiza) te vestigen waarvan eiken afhankelijk zijn.
- Geen kunstmest.
Verzorging door het seizoen
Houd gedurende 3-5 jaar een onkruidvrije, gemulchte cirkel rond jonge bomen. Snoei alleen in de winter: verwijder dode of kruisende takken en houd één rechte stam als de boom voor timmerhout wordt geteeld; snoei volwassen bomen niet zwaar en beschadig de wortels onder de kroon niet. Bescherm tegen grazende dieren. Als je eikels verzamelt, neem ze dan alleen van gezonde bomen en uit goed dragende beplantingen, en laat de meeste voor de wilde dieren liggen.
Oogst
Timmerhout wordt in een beheerd bos op 80-150 jaar gekapt, in de winter als het sap is gedaald; het harde, zware hout lijkt op dat van andere witte eiken en wordt gebruikt voor balken, meubels, vaten en brandhout. Brandhout komt van dunningen en gevallen takken en wordt 2 jaar gedroogd. Eikels vallen in de herfst en moeten vers worden gezaaid, omdat ze uitdrogen en hun kiemkracht verliezen. Eikels en jonge bladeren zijn bitter en kunnen paarden en runderen schaden als ze in grote hoeveelheden worden gegeten.
Meer teelttips
- Tijd tot rijpheid: eikels vanaf ongeveer 40-60 jaar; timmerhoutformaat vanaf 80-150 jaar.
- Groeisnelheid en grootte: langzaam tot matig, 25-35 m hoog met een kroon van 15-20 m breed.
- Levensduur: enkele honderden jaren.
- Vermeerdering: verse eikels gezaaid in de herfst (ze laten zich slecht bewaren); stekken en enten zijn zeer moeilijk.
- Wilde dieren en ander gebruik: eikels voor zwijnen, herten en vogels; diepe schaduw voor vee; leefgebied voor veel insecten, schimmels en bosvogels; bladstrooisel bouwt bosgrond op.
Achtergrondbronnen: the California Master Gardener Handbook and UF/IFAS Extension. Zie Bronnen en referenties.