
Gewone esdoorn
Grote, snelgroeiende bladverliezende boom van 25-35 m hoog, met een brede ronde kroon en vijflobbige bladeren. Komt van nature voor in de bergbossen van Midden- en Zuid-Europa, de Kaukasus en het noorden van Turkije. Hij levert licht, fijn gedraaid timmerhout voor meubels, vloeren en muziekinstrumenten, goed brandhout, dichte schaduw en een vroege nectarstroom voor bijen. In een natuurlijk landbouwlandschap is hij een waardevolle beschuttings- en windsingelboom op koele, vochtige, vruchtbare plekken.
Planten
Plant 4-6 m uit elkaar voor een windsingel en 6-8 m voor timmerhout, later uitdunnen. Plant op dezelfde diepte als in de kwekerij, druk de grond aan en mulch met bladeren of stro. Bescherm jonge bomen tegen vraat van herten en konijnen.
Standplaats en bodem
Diepe, vruchtbare, vochtige maar goed doorlatende grond, neutraal tot alkalisch of licht zuur. Volle zon tot lichte schaduw. Vermijd zeer droge, ondiepe of natte plekken.
Water geven
Geef jonge bomen de eerste twee of drie jaar water tijdens droge perioden. Gevestigde bomen op geschikte grond hebben geen extra water nodig, behalve bij langdurige droogte.
Bestuiving en voortplanting
Bomen dragen mannelijke, vrouwelijke en tweeslachtige bloemen in hangende trossen, bestoven door bijen en andere insecten en ook door de wind. De gevleugelde zaden (helikoptertjes) rijpen in de herfst en worden door de wind meegevoerd, dus de boom zaait zich zeer vrij uit en kan buiten zijn natuurlijke verspreidingsgebied onkruidachtig of invasief worden. Vermeerderd door zaad; speciale cultivars worden geënt.
Natuurlijk bemestingsplan
- Meestal is geen bemesting nodig: de boom bouwt zijn eigen vruchtbaarheid op uit bladafval.
- Laat gevallen bladeren onder de boom als mulch liggen; voeg bij het planten compost of Microbenrijk bodemmengsel (IMO-4) (microbenrijk grondmengsel) toe als de grond arm is.
- Geen kunstmest.
Verzorging door het seizoen
Vorm jonge bomen tot één rechte stam en snoei in de late zomer of herfst, want snoeien in het voorjaar laat het sap sterk bloeden. Verwijder zaailingen die op ongewenste plekken ontkiemen: hij zaait zich overvloedig uit. Plant hem niet waar hij zich in inheems bos kan verspreiden (hij is invasief in Nieuw-Zeeland, delen van Noord-Amerika en Australië). Bladeren, zaden en zaailingen kunnen paarden vergiftigen (atypische myopathie), dus houd paarden weg van de gevallen zaden. In hete zomers kan roetschorsziekte verschijnen; draag een masker bij het zagen van aangetast hout.
Oogst
Timmerbomen worden op 60-80 jaar in de winter geveld als het sap is gedaald; het lichte hout moet snel worden gedroogd om verkleuring te voorkomen. Dunningen en takken geven goed brandhout op een leeftijd van ongeveer 15-30 jaar, en jonge bomen lopen ook opnieuw uit vanuit de stronk (hakhout). De bloemen in april en mei zijn een belangrijk vroeg voedsel voor bijen. Het voorjaarssap kan worden afgetapt voor siroop, en de bladeren worden door vee als voeder gegeten.
Meer teelttips
- Tijd tot rijpheid: zaaddragend vanaf ongeveer 15-25 jaar; timmerhout vanaf 60-80 jaar.
- Groeisnelheid en grootte: snel als jonge boom, 40-60 cm per jaar; 25-35 m hoog en 15-20 m breed.
- Levensduur: 150-400 jaar.
- Vermeerdering: vers zaad gezaaid in de herfst of 2-3 maanden op een koele plek gestratificeerd; zaailingen zijn meestal in overvloed onder moederbomen. Cultivars worden geënt.
- Wilde dieren en ander gebruik: bloemen voeden bijen; het loof herbergt veel insecten en bladluizen die vogels voeden; het dichte bladerdak geeft zomerschaduw en beschutting voor vee.